e

Γνώμες

Χάινερ Μύλλερ – Συγγραφέας, Ποιητής, Σκηνοθέτης

Στο θέατρο του Τερζόπουλου ο μύθος δεν είναι παραμύθι, αλλά συμπυκνωμένη εμπειρία, η διαδικασία της πρόβας δεν είναι εκτέλεση μιας δραματουργικής θεώρησης, αλλά μια περιπέτεια σ’ ένα ταξίδι στο τοπίο της μνήμης, μια αναζήτηση των χαμένων κλειδιών της ενότητας του σώματος με τον λόγο, της λέξης ως φυσική οντότητα.
2 Ιουνίου 1987, Βερολίνο

φωτο: Οκτώβριος 1986, Δημήτρια, Θεσσαλονίκη

Ταντάσι Σουζούκι – Σκηνοθέτης

Η δουλειά του Θεόδωρου Τερζόπουλου έδωσε έκφραση στην ουσία της τραγωδίας με έναν πρωτότυπο και σύγχρονο τρόπο. Γι’ αυτό πιστεύω ακράδαντα πως ο έργο του και οι ιδέες που το διέπουν πρέπει να παραδοθούν και στις επόμενες γενιές. Σήμερα η δουλειά του βρίσκει αναγνώριση στις πέντε ηπείρους μας.

2 Απριλίου 1994, Τόκυο

 

φωτο: Ιούνιος 1999, 2η Θεατρική Ολυμπιάδα στη Σιζουόκα, Ιαπωνία

Μπομπ Ουίλσον – Σκηνοθέτης

Για τη δουλειά σου, όπου είδα καθαρά την κάθοδο των Βακχών.
Βλέπεις, Θεόδωρε, το να βλέπεις είναι να βλέπεις μια εικόνα αλήθειας μέσα από πολλές εικόνες.
Αυτό είναι που έχει χαραχτεί καθαρά στη μνήμη μου, αφήνοντας χώρο επαναφοράς και σκέψης.
Αυτό είναι που κάνει το έργο σου τόσο ξεχωριστό.

Δεκέμβριος 1999, Νέα Υόρκη

φωτο: Ιούνιος 1986, 2η Διεθνής Συνάντηση Αρχαίου Δράματος, Δελφοί

Σεργκέι Παρατζάνοφ – Κινηματογραφικός Σκηνοθέτης

Ενέργεια, πλαστικότητα, θεϊκή διάσταση και μυστήριο αποδόθηκαν μπροστά μας. Είμαστε μάρτυρες ενός πραγματικού θαύματος. Ακόμα και χωρίς λόγια, η παράσταση ήταν πολύ εκφραστική και δυνατή.

30 Μαΐου 1989, Τυφλίδα

φωτο: Ιούνιος 1989, Τυφλίδα

Γιούρι Λιουμπίμοφ – Σκηνοθέτης

Σοκ, Πάθος, Κάθαρση. Μ’ αυτές τις τρεις λέξεις θα ήθελα να εκφράσω τη γνώμη μου για το θέατρο του Θεόδωρου Τερζόπουλου, το οποίο ξεχώρισε διεθνώς για τις σημαντικές προτάσεις του, ιδιαίτερα στην προσέγγιση και ερμηνεία της αρχαίας Ελληνικής τραγωδίας.

Με τη φλόγα του ταλέντου, του πραγματικού καλλιτέχνη, παράγει εκείνη τη μοναδική ενέργεια, που είναι απαραίτητη για την Τέχνη του, για την Κάθαρση, για την θεϊκή Καθαρότητα.

11 Δεκεμβρίου 1999, Μόσχα

φωτο: Ιανουάριος 1993, Θέατρο Ταγκάνκα, Μόσχα

Άλλα Ντεμίντοβα – Ηθοποιός, Συγγραφέας

Ο Τερζόπουλος ανήκει στους ανανεωτές του θεάτρου και θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους πρωτοπόρους σκηνοθέτες της Ευρώπης, ιδιαίτερα για τις σημαντικές του έρευνες στην αρχαία Ελληνική τραγωδία. Στις παραστάσεις του συνενώνει το αρχαϊκό με το σύγχρονο.

Μόλις ανοίξει η αυλαία, χωρίς να γνωρίζεις τον σκηνοθέτη, αμέσως καταλαβαίνεις ότι η παράσταση είναι του Τερζόπουλου. Αυτό είναι η σφραγίδα του Μαέστρου.

10 Νοεμβρίου 1999, Μόσχα

φωτο: Ιούνιος 2014, Τσαικόφκσκι Περμ Όπερα, Περμ

Γιάννης Κουνέλλης – Καλλιτέχνης

Ο Τερζόπουλος ερμηνεύει τη μεγάλη ιδέα της τραγωδίας με ποίηση, πάθος και μοντερνικότητα. Από το 2002 που συνεργαστήκαμε στις Βάκχες έχουμε αναπτύξει μια κοινή γλώσσα πάνω στις βασικές αρχές της τέχνης.

9 Ιούλιος 2010, Ελευσίνα

φωτο: Σεπτέμβριος 2009, Σολομέο, Ούμπρια

Ερνέστο Σάμπατο – Συγγραφέας

Ξαφνιάστηκα από την εξέλιξη του σκηνικού χρόνου, που όσο διαστελλόταν, τόσο πύκνωνε η δραματική ένταση των προσώπων και η προθανάτια αγωνία τους. Η έκφραση των προσώπων φαινόταν να καθορίζεται από μια άγνωστη, αδυσώπητη δύναμη.

Ένα πέρασμα από τη ζωή στον θάνατο, με μοναδικό ποιητικό και μαγικό τρόπο, που συναντώνται μόνο στα βαθιά δρώμενα μεγάλων πολιτισμών.

19 Μαρτίου 1994, Μπουένος Άιρες

φωτο: Μάρτιος 1994, Μπουένος Άιρες

Ετέλ Αντνάν – Συγγραφέας, Ζωγράφος

Η μέθοδός του Θεόδωρου Τερζόπουλου είναι σωκρατική: η αντίληψη ότι όλοι φέρουμε το παρελθόν, τους προγόνους μας και συμμετέχουμε σε μια συλλογική μνήμη εγγεγραμμένη όχι μόνο στο μυαλό αλλά και στο σώμα μας.

15 Ιουνίου, 2006, Παρίσι

φωτο: Αύγουστος 2006, Θέατρο Άττις, Αθήνα

Ραφαέλ Αλμπέρτι – Ποιητής

Ο Τερζόπουλος ανανεώνει το βασικό ερώτημα που βρίσκεται στον πυρήνα της τραγωδίας και αφορά το μυστήριο του Θανάτου, που ωστόσο έχει την προοπτική της ζωής.

Χρησιμοποιεί ως εργαλείο το αρχαίο δράμα για να επικοινωνήσει με τους ανθρώπους. Δεν απευθύνεται μόνο στους θεατές της παράστασης, αλλά και στους φιλοσόφους, τους ψυχαναλυτές και όλους εκείνους που αγωνιούν για τα ζωτικά προβλήματα που αντιμετωπίζει η ανθρωπότητα.

15 Ιουλίου 1986, Μέριδα, Ισπανία

φωτο: Ιούλιος 1986, Μέριδα, Ισπανία

Τόνι Χάρισον – Ποιητής, Θεατρικός συγγραφέας

Θυμάμαι που πριν είκοσι χρόνια στους Δελφούς υπερασπίστηκα με ενθουσιασμό μια παράσταση του Τερζόπουλου απέναντι στην κατακραυγή της συντηρητικής κριτικής. Ήταν η πρώτη φορά που έβλεπα παράσταση αυτού του ασυνήθιστου καλλιτέχνη, του οποίου η δουλειά εξακολουθεί να με συναρπάζει. Αυτό που ξεχώριζε την παράσταση του από τις πιο παραδοσιακές προσεγγίσεις ήταν η απίστευτη σωματική ενέργεια. Το θέατρο του Τερζόπουλου στις πιο συναρπαστικές στιγμές του είναι ένα είδος τελετουργίας σε επιτάχυνση. 

5 Οκτωβρίου 2005, Λονδίνο

στη φωτογραφία: Τόνι Χάρισον, Ταντάσι Σουζουκι, Ρόμπερτ Γουίλσον, Νούρια Εσπέρ, Θεόδωρος Τερζόπουλος, Τόκιο, 1995

Γιαν Φαμπρ – Σκηνοθέτης, Εικαστικός

Θεωρώ τον Τερζόπουλο μεγάλο καλλιτέχνη του θεάτρου και τον εκτιμώ ως άνθρωπο που είναι παθιασμένος με την τέχνη. Η η σοβαρότητα και η αγάπη του μπορούν να εμπνεύσουν έναν καλλιτέχνη ανεξαρτήτως ηλικίας. Θαυμάζω την καθαρότητα. Αισθάνομαι σαν πρωτάρης καλλιτέχνης δίπλα του.

Αμβέρσα, Ιανουάριος 2016

φωτο: Φεβρουάριος 2016, Troubleyn, Αμβέρσα

Έκκεχαρτ Σαλλ – Ηθοποιός, πρωταγωνιστής του Berliner Ensemble

Ο Τερζόπουλος πειραματίστηκε μ’ έναν τελείως νέο τρόπο, στην προσπάθειά του ν’ ανακαλύψει νέους εκφραστικούς τρόπους. Το αποτέλεσμα της έρευνάς του, όπως το είδαμε στην παράσταση των Βακχών του, ήταν αυθεντικό και πρωτότυπο. Μετέτρεψε την εμπειρία των ηθοποιών και των θεατών σε μια θρησκευτική εμπειρία, όπως συνέβαινε και στην αρχαιότητα, με τις ιερές γιορτές που άρχιζαν πάντα με τις τελετές στον βωμό του Διόνυσου.

23 Ιανουαρίου 1987, Βερολίνο

φωτο: 1980, Αθήνα

Μάνφρεντ Βέκβερτ – Σκηνοθέτης, Διευθυντής του Berline rEnsemble

Έχεις την αίσθηση ότι στα σώματα των ηθοποιών υπάρχουν εγγεγραμμένες αρχαίες ιερές μνήμες, από μια εποχή όπου το θέατρο είχε θρησκευτικό χαρακτήρα. Έχει μεγάλο ενδιαφέρον ο τρόπος με τον οποίο φωτίζεται η θρησκευτική διάσταση της τραγωδίας, όπου ο θεός παρουσιάζεται ως άνθρωπος και ο άνθρωπος προσπαθεί να γίνει θεός.

22 Ιανουαρίου 1987, Βερολίνο

Έρικα Φίσερ- Λίχτε

Οι Βάκχες του Τερζόπουλου, με τη δύναμη και την επιδραστικότητά τους, θα μπορούσαν οπωσδήποτε να συγκριθούν με τις τελετουργίες – χωρίς όμως να διεκδικούν την εξάλειψη των διαφορών μεταξύ του θεάτρου και της τελετουργίας. Μ’ αυτό το επίτευγμα οι Βάκχες του Τερζόπουλου γράφουν ιστορία στο παγκόσμιο θέατρο.

Μάιος 2005, Βερολίνο

φωτο: στην παρουσίαση της γερμανικής έκδοσης του βιβλίου «Η επιστροφή του Διόνυσου», Ιούνιος 2016, Goethe Institut

Ελένη Βαροπούλου – Συγγραφέας, Κριτικός

Με τις Βάκχες το 1986 ο Θεόδωρος Τερζόπουλος τάραξε το ελληνικό θεατρικό τοπίο. Επρόκειτο για ένα ριζοσπαστικό διάβημα που υποστήριξε την απελευθέρωση της τραγωδίας από τα σκηνικά δεσμά των παραδοσιακών ερμηνειών και των καθιερωμένων μοντέλων. Η τραγωδία στάθηκε για τον Τερζόπουλο ένας χώρος που καίει. Το κατεξοχήν πεδίο όπου μπορούν να πυρπολούνται τα πάντα: στερεότυπα και συνήθειες ηθοποιών και θεατών, ευκολίες και βεβαιότητες.

Μάιος 1999, Βερολίνο

φωτο: Δεκέμβριος 1994, Ταορμίνα, Ιταλία

Μαριάν Μακ Ντόναλντ – Συγγραφέας, Καθηγήτρια Κλασσικών Σπουδών

Ο Θεόδωρος Τερζόπουλος, κύριος των μυστικών του σώματος, μας αποκαλύπτει μυστήρια του εαυτού μας- επικίνδυνα μυστήρια. Το θέατρο δεν είναι τίποτα, αν δεν είναι επικίνδυνο. Ουσιαστικά, ο Τερζόπουλος έγινε αυτό που θα έπρεπε να γίνεται κάθε καλλιτέχνης, δηλαδή ένα ιερό τέρας, αφοσιωμένος στη δική του τέχνη και το προσωπικό του στυλ, τα οποία εφηύρε εκ του μηδενός. Οι ηθοποιοί του Τερζόπουλου αποκαλύπτουν το ύψος στο οποίο μπορεί να αρθεί ένας άνθρωπος και τα βάθη στα οποία μπορεί να κατέλθει. Ο Τερζόπουλος μας προσκαλεί να δούμε τον πυρήνα, όταν πέσουν όλα τα προσωπεία. Η δουλειά του Τερζόπουλου είναι το ελληνικό πάθος εν δράσει. Το ανέβασμα από τον Τερζόπουλο των Βακχών του Ευριπίδη το 1986, με το οποίο σηματοδότησε την ίδρυση του Άττις, ήταν ένας πραγματικός άθλος.

Όλα σχεδόν τα έργα του Τερζόπουλου περιέχουν πολιτικό σχολιασμό και μηνύματα που είναι επίκαιρα στον κόσμο που ζούμε σήμερα. Είναι οικουμενικός, είναι διεθνής, αλλά κατά βάθος παραμένει Έλληνας. Δαμάζει το τελετουργικό μαζί με την παγκόσμια μνήμη του σώματος και δημιουργεί μια συγκλονιστική δραματική εμπειρία. Η δουλειά του Τερζόπουλου είναι σε μόνιμη εξέλιξη και είναι απαιτητική και για τους ηθοποιούς, αλλά και για το κοινό. Ο Τερζόπουλος είναι ο οραματιστής που θα μας οδηγήσει σε νέες αποκαλύψεις. Το θέατρο του είναι μοναδικό κι ο ίδιος είναι αρχιμάστορας. Το θέατρό του είναι φάρος και φανός για να φωτίσει την καρδιά μας.

3 Ιουνίου 1999, Λος Άντζελες

φωτο: η Μαριάν Μακ Ντόναλντ με την Ομάδα Άττις, Σαν Ντιέγκο

Χανς-Τις Λέμαν – Συγγραφέας, Καθηγητής Θεατρικών Σπουδών

Στο θέατρο του Τερζόπουλου ο πιο σημαντικός πρωταγωνιστής είναι το σωματικό πάθος. Η σωματικότητα και ο ρυθμός δεν αποτελούν απλώς μια αισθητική, αλλά μια ανθρωπολογική διάσταση. Η γλώσσα του σώματος είναι παραδόξως χειροπιαστή και αφηρημένη ταυτόχρονα στους συμβολισμούς της. Αυτά τα δυο άκρα συνυπάρχουν στο θέατρο του Τερζόπουλου και επιφέρουν την εξάλειψη κάθε ψυχολογικής ερμηνείας και επιφανειακής ανάγνωσης. Ο διττός ρόλος της σκηνής, ως χώρος τελετουργίας και ελεγχόμενης έκστασης μετατρέπει τον ηθοποιό σε αυτόνομο ερμηνευτή του κειμένου. Το κείμενο «φλέγεται» κι επιστρέφει ως η φλόγα που γεννιέται απ’ τον ρυθμό. 

2005, Φρανκφούρτη

Μάικλ Μπίλινγκτον – Συγγραφέας, Κριτικός Guardian

Στην Αθήνα ανακάλυψα έναν μεγάλο σκηνοθέτη του επιπέδου του Μπρουκ, του Γκροτόφσκι, του Σουζούκι και του Ουίλσον. Παρόλο που δε μιλώ την ελληνική γλώσσα, η θεατρική “γλώσσα” του μου είναι απολύτως κατανοητή. Η δύναμη της παράστασής του έγκειται στον οπτικό, ηχητικό και λεκτικό συμβολισμό της έμμονης φύσης δυο ισχυρών γυναικών, της Ελισάβετ Α’ και της Μαρίας Στιούαρτ.

Ιανουάριος 2011, Λονδίνο